Y Gweithiwr Ffwrnais (1850)

Author: Dr Louise Miskell, narrated by Chris Reynolds and Gethin Thomas


Mae hi’n un wyth pum deg a dwi’n ymwelydd yng ngweithfeydd copr yr Hafod.

Fe welais ddau o’r gweithwyr ar eu cinio wrth le tân un o’r ffwrneisi calchynnu, ac fe es i’w holi. Roedd un yn ddyn ifanc cryf ac iach yr olwg. Dim ond ychydig fisoedd yr oedd e wedi bod yn gweithio yno. Roedd y llall yn edrych un main a llwyd yr olwg, yn briod ac roedd ei wraig a’i ferch, yn lân ac wedi eu gwisgo’n drwsiadus, yn aros tra’i fod yn gwneud ei ginio… Roedd y dynion yn gwisgo trywsusau cynfas gwyn, crys gwlanen glas a chadach gwddf siec – yn debyg i wisg gwaith y rhan fwyaf o’r dynion labro. Roedd gan y ddau hances wedi ei chlymu o gwmpas eu pen yn lle cap neu het. Dywedodd y cryfaf a’r ieuengaf o’r ddau::

‘Dwi’n bedair ar bymtheg oed, ac fel calchynnydd dwi’n ennill tair swllt ar ddeg yr wythnos. Dwi ar ddyletswydd am bedair awr ar hugain i gyd, ond dwi’n cysgu yma cyn y tân o hanner nos tan ddau yn y bore. Dwi’n dechrau gweithio am chwech y bore, pan fyddwn ni’n gwthio’r mwyn o waelod y ffwrnais i’r tŷ derbyn, “troi heibio”; mae hyn yn cymryd rhwng chwech y bore ac un ar ddeg o’r gloch. Bob dwy awr bydd y gwyliwr yn ein galw i droi’r calchynnydd, sy’n cymryd chwarter awr.

Am ddeg o’r gloch y nos cawn ein galw i “dynnu allan”; mae hyn yn cymryd awr, ac mae “ail-lenwi”’n cymryd awr; erbyn hynny mae hi’n hanner nos. Bydd y gwyliwr yn ein galw i droi am ddau o’r gloch, pedwar o’r gloch a chwech o’r gloch, a dyna ddiwedd y pedair awr ar hugain. Bydda i’n mynd adre bryd hynny a byddaf oddi ar ddyletswydd am bedair awr ar hugain; ond yn y cyfamser gallaf weithio yn dadlwytho llongau, gan ennill weithiau bedwar swllt mewn deuddeg awr.’

Source: Letters of the Morning Chronicle correspondent in South Wales. They were published as part of a series in the Morning Chronicle newspaper between March and April 1850.

Back to Voices of the Past >

SHARE IT:

Leave a Reply

You can use these tags: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>