Y Ffarmwr Lleol (1833)

Narrated by: Colin Jones


Morgan Morgan ydw i; ffarmwr o Lansamlet. Mae’n 1833.

Dwi wedi byw ym mhlwyf Llansamlet ers 39 o flynyddoedd, a gallaf gofio’r amser cyn i’r ffatri hon gael ei hadeiladu. Pan fydd y gwynt yn chwythu dros ffatri Mr Vivian, mae’n chwythu yn erbyn Mynydd Cilfái. Mae’r mynydd yn uchel, ac mor ddiffrwyth â ffordd.

Pan ddes i adnabod Cilfái, a’r rhan yna o Lansamlet, roedd y tir yn dda iawn ar gyfer ŷd, gwair, a phorfa; roedd gwartheg a defaid yn pori arno. Mae’n gwbl ddiffrwyth nawr – a fydd y gwartheg ddim yn bwyta’r ychydig sydd yno. O’i fwyta, cân nhw eu gwenwyno. Mae’r mwg yn effeithio ar yr esgyrn, yn torri asennau’r gwartheg, ac yn achosi cnapiau ar eu coesau; mae rhai’n gorwedd ac yn methu sefyll. Mae llawer o’r ffermydd heb denant nawr, oherwydd ‘does dim porfa na maeth i fuwch na cheffyl. ‘Sdim coed yno nawr, ond dwi’n cofio deri, ynn, a masarn.

Source: Tystiolaeth o’r Achos Mwg Copr a gynhaliwyd ym Mrawdlys Caerfyrddin ym 1833

Back to Voices of the Past >

SHARE IT:

Comments are closed.